SỐ LƯỢT TRUY CẬP

4
5
6
3
6
6
8
3
Đất và người Kon Tum Thứ Bảy, 26/05/2018, 16:55

Người đan gùi tài hoa

Không chỉ giỏi cồng chiêng và đàn, hát dân ca và vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú cao quý, ông A Pư ở làng Rắc, xã Ia Xier, huyện Sa Thầy còn được biết đến là người thợ đan lát thủ công tài hoa. Những đồ dùng, vật dụng bằng tre nứa được ông làm ra đều mang dấu ấn riêng bởi vừa tinh xảo lại bền đẹp. Riêng những chiếc gùi truyền thống thực sự được xem như những tác phẩm đan lát nghệ thuật của đồng bào Gia Rai vùng Bắc Tây Nguyên.

 

Nghệ nhân ưu tú A Pư, người đan gùi tài hoa

Không gian trưng bày, trình diễn nét đẹp văn hóa dân gian của các dân tộc Bắc Tây Nguyên tại Bảo tàng tỉnh Kon Tum thu hút đông người đến tham quan, chiêm ngắm. Gian trưng bày, giới thiệu nghề đan lát truyền thống càng có nhiều bạn trẻ đến xem, tìm hiểu. Cùng với một người bạn cao niên ở làng Rắc, ông A Pư đã về đây để trực tiếp giới thiệu về nét đẹp của nghề đan lát thủ công mà ông đã gắn bó từ khi còn rất nhỏ.

Nghệ nhân A Pư được sinh ra và lớn lên ở làng Rắc bên lòng hồ thủy điện Ialy. Ngày ông còn bé, cha ông đã là người đan lát giỏi có tiếng ở vùng đồng bào dân tộc Gia Rai nơi này. Ngoan ngoãn, chịu khó, nên chưa biết chữ, ông đã thạo đan lát. Người làng ngày trước quần cư ở vùng rừng núi xa xôi, hẻo lánh, sống tự cấp tự túc.Mọi đồ dùng, vật dụng đều tự tay làm nên từ cây cỏ, lá hoa của núi rừng. Phát nương làm rẫy, săn bắn, đan lát..., những người đàn ông thành thạo. Cõng nước, dệt vải, giã gạo... là công việc hàng ngày của chị em. Những vật dụng hàng ngày, từ cái rổ, cái rá đến chiếc giỏ, chiếc gùi, chiếc đơm, chiếc đó... đều được làm nên từ những đôi tay khéo léo của những người đàn ông cả già lẫn trẻ.
 
Theo nghệ nhân A Pư, các đồ dùng, vật dụng hàng ngày được đan chủ yếu  bằng cây tre, cây le, lồ ô, dây mây... sẵn có ở rừng; song hợp và đẹp nhất vẫn là cây Yang theo tên gọi của người Gia Rai. Đó là loại cây thuộc họ tre nứa, song thân ruột đặc hơn và có độ dẻo hơn nên vừa dễ đan vừa có độ bền hơn so với lồ ô, tre, le.
 
Trước khi đan, người thợ tập trung chẻ tre, vót nan. Tùy vào loại vật dụng, đồ dùng mà nan được chẻ to hay nhỏ, dày hay mỏng, để thô hay vót chuốt cẩn thận. Những vật dụng thường ngày như cái rổ cái rá, cái giần cái sàng  hay cái nia cái thúng sử dụng hàng ngày thì dùng nguyên liệu gốc, không cần phải nhuộm màu. Song vật dụng để làm mặt nạ, làm đạo cụ  sử dụng trong lễ hội, làm gùi ... đều cần được nhuộm màu. Màu trên sản phẩm đan lát của người Gia Rai chủ yếu có đen, đỏ, xanh ... gần gũi với thiên nhiên. Để nhuộm những màu này vào sợi lạt, ngày trước, người đan dùng màu cây, lá trong thiên nhiên.Chính những sợi lạt màu này được dùng tạo nên hoa văn độc đáo trên chiếc gùi. Bây giờ, phổ biến đã có màu công nghiệp nhưng nghệ nhân A Pư vẫn muốn giữ gốc tạo màu, giữ lại nguyên vẹn  nét sắc truyền thống.
Đan gùi đòi hỏi kỹ thuật cao, thể hiện tay nghề đặc biệt của người đan. Theo nghệ nhân A Pư, người Gia Rai có nhiều loại gùi, song tinh hoa của nghề đan lát truyền thống được hội tụ trong chiếc gùi hai lớp, có hoa văn, nắp đậy. Để đan loại gùi này, nghệ nhân phải chuẩn bị thật chu đáo, kỹ lưỡng từ nguyên vật liệu đến từng loại nan, khung và đặc biệt là tỉ mỉ, trau chuốt, khéo léo ở từng công đoạn đan. Mỗi chiếc gùi hai lớp có  hoa văn và nắp đậy được hình thành  thực sự là cả một tác phẩm đan lát giàu tính nghệ thuật. Những chiếc gùi này không dùng bình thường, mà chủ yếu được đồng bào dùng để cất giữ đồ đạc quý, như những chiếc “rương” của người Kinh. Đặc biệt, khi đó là chiếc “rương” đựng những bộ quần áo thổ cẩm quý của các thành viên trong gia đình, chỉ đợi mang ra mỗi dịp lễ hội. Những chiếc gùi độc đáo này, vì vậy, cũng được người nhà giữ gìn rất cẩn thận, truyền từ đời trước sang đời sau; được dùng để làm quà tặng, vật biếu ý nghĩa cho nhau. 
 
Cho đến nay, ở làng Rắc xã Ia Xier huyện Sa Thầy, “cha đẻ” của những chiếc gùi hai lớp có nắp đậy độc đáo chỉ còn duy nhất có nghệ nhân A Pư. Công việc đan loại gùi này mất nhiều công sức, thời gian, có khi cả tháng trời mới được một chiếc. Mặc dù tuổi ngày càng cao, ông vẫn miệt mài, say sưa với từng đường nan đơn sơ bằng một tình yêu giản dị và niềm tự hào lặng lẽ. Tận tình chỉ dạy nghề đan lát truyền thống cho thế hệ đi sau, nghệ nhân ưu tú A Pư mong góp phần  giữ gìn vốn quý văn hóa truyền thống phong phú, đa dạng của đồng bào Gia Rai vùng Bắc Tây Nguyên./.
 
Bài, ảnh: Nghĩa Hà 

Số lượt người xem: 2891 Bản inQuay lại
Xem theo ngày Xem theo ngày
  • Măng Đen vị thế mới trên bản đồ du lịch Việt Nam
Tìm kiếm