SỐ LƯỢT TRUY CẬP

4
5
2
6
5
3
0
5
Đất và người Kon Tum Thứ Năm, 31/01/2019, 10:35

Độc đáo men rượu vỏ cây của người Ba Na Kon Tum

Nếu như người Ê Đê ở Đăk Lăk dùng men lá để làm rượu cần truyền thống, thì người dân tộc Ba Na ở Kon Tum lại làm men từ vỏ cây để ủ. Đây là loại cây chỉ mọc trong rừng sâu, được bà con mỗi năm thu về một lần để làm nguyên liệu nấu rượu cần, mang hương vị đặc trưng riêng, chuẩn bị ăn mừng tết truyền thống của đồng bào Ba Na.

 


Thiếu nữ trong làng giã nguyên liệu để làm men 
 
Chọn một ngày nắng ráo, bà Y Mai và chị em phụ nữ trong làng Kon Jơ Dri, xã Đăk Rơ Wa, thành phố Kon Tum đang tập trung lại tại nhà rông để cùng nhau làm men rượu truyền thống. Trước đó, mọi người đã chuẩn bị tất cả các nguyên liệu cần thiết để làm men, đó là gạo, ớt, riềng và quan trọng nhất là vỏ cây mà bà con thường gọi là cây Hyam đem từ rừng về.
 
Vỏ cây Hyam thường được bà con thu về trong từ tháng 8 – 10 hàng năm, trước ngày làm men khoảng 1 – 2 ngày, vì nếu để lâu vỏ cây sẽ bị khô, không còn chất. Cây Hyam trong rừng thường có 02 loại, bà con chỉ lựa cây khi lột vỏ ra nhựa có màu vàng, còn loại cây chảy nhựa màu trắng nếu dùng thì sẽ có vị chua, không thể làm men. Vỏ cây sau đó được giã nát chắt ra lấy nước.
 

Bà Mai cùng thiếu nữ trong làng vắt vỏ cây Hyam lấy nước
 
Bà Y Mai – Kon Jơ Dri, xã Đăk Rơ Wa, thành phố Kon Tum cho biết: “Cách làm men rượu truyền thống của dân tộc Ba Na cũng không quá cầu kỳ. Trước tiên là phải có nguyên liệu quan trọng nhất là vỏ cây Hyam, rồi đến gạo sơ kơng đỏ, ớt và riềng và sau đó bỏ vào giã. Gạo thì giã nát chung với ớt; vỏ cây Hyam thì giã để lấy nước. Sau khi giã các nguyên liệu xong thì lấy nước cây Hyam trộn chung lại với nhau, nhào đều”.
 
Gạo làm men phải là gạo sơ kơng đỏ được bà con tự trồng trên rẫy, thường thu hoạch vào cuối tháng 10 hàng năm. Gạo trước tiên phải ngâm nước cho mềm, giã nát, sàng cho mịn, sau đó giã chung với ớt hoặc riềng theo tỷ lệ 05kg gạo/01kg ớt. Các nguyên liệu sau khi giã nát được đổ ra nia, trộn đều với nước vỏ cây Hyam.
 

Công đoạn nặn men sau khi đã trộn các nguyên liệu
 
“Lấy ít bột đó để nặn thành bánh men, tượng trưng hình men ông, men bà, men con cháu, to hay nhỏ thì tùy mình nặn. Sau khi nặn xong bánh men thì đặt lên cái nia, nia này phủ trấu gạo để bánh men không bị dính khi đặt vào. Sau khi sắp xếp xong thì lấy ớt đặt trên bánh men, để trang trí làm hoa của men, bột men cũ rải lên bánh men mới và phơi khô” - Bà Y Mai vừa thoăn thoắt đôi tay vừa nói.
 
Khi nặn bánh men phải theo thứ tự, nặn bánh tượng trưng ông bà trước rồi tới bố mẹ, con cái, cháu chắt. Tất cả được đặt trên nia để phơi, trong đó bánh men ông bà phải được đặt ở giữa nia, con cháu thì đặt xung quanh. Những hạt gạo giã chưa nát được tận dụng rải lên mỗi bánh men để trang trí, vỏ cây Hyam đã giã nát được đặt giữa các bánh và xung quanh nia, phủ lá cây rừng lên. Bà con quan niệm làm như vậy để không bị ma quỷ phá và bánh cũng nhanh lên men hơn.
 
Bước cuối cùng là bà con cầu mong thần linh bảo vệ mẻ bánh lên men ngon.“Cầu mong men này uống say nồng, để tất cả mọi người uống vào quên cả đường đi lối về. Con trai uống nhanh say như con gái, con gái uống vững như con trai”.
 
Theo bà Mai men rượu của người Ba Na từ thời ông bà đến nay chỉ có người phụ nữ mới biết làm. Ngày xưa thì trong quá trình làm men phải kiêng cữ rất nhiều thứ, nhưng bây giờ, bà con trước khi làm men thì chỉ cần kiêng không ăn, không đụng vào đồ ăn, thức uống có vị chua, nếu không men rượu sẽ bị hư. Men được phơi trong khoảng 20 ngày là có thể sử dụng được. Bột men đầu tiên dùng người ta gọi là men hoa, để nấu thử xem mẻ men đó ngon hay không, đắng hay ngọt để lựa chọn nấu rượu, rồi dọn dẹp, cất, bảo quản trong ống tre, nứa, hoặc là trái bầu, tùy mình để sử dụng lâu dài sau này.
 
Hiện nay, ngoài thị trường có rất nhiều loại men làm sẵn để nấu rượu, nhưng người Ba Na vẫn giữ gìn và truyền lại cách làm men truyền thống của dân tộc mình cho thế hệ con cháu. Mặc dù mất nhiều thời gian trong cách làm ra men, nhưng men truyền thống được làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, nên khi được sử dụng để nấu rượu cần không chỉ đảm bảo về an toàn sức khỏe mà còn mang đậm hương vị đặc trưng thơm nồng, ngon đậm đà của rừng núi Tây Nguyên. Nhiều chị em phụ nữ hào hứng và phấn khởi khi được bà Y Mai, một người có tay nghề nấu rượu cần ngon nhất của làng Kon Jơ Dri truyền lại cách làm.
 
Mỗi dân tộc thiểu số ở khu vực Tây Nguyên đều có cách làm men khác nhau để tạo ra hương vị rượu cần truyền thống khác nhau, mang đặc trưng riêng của mỗi tộc người. Người Ba Na ở Kon Tum cũng thể, họ vẫn đang từng ngày tiếp nối, truyền dạy cách làm men rượu cần truyền thống, tự hào giữ gìn lại bản sắc văn hóa tốt đẹp của ông bà ngày xưa đến thế hệ mai sau, mãi không mai một./.                                           
 
Bài, ảnh: A Lê Khăm

Số lượt người xem: 749 Bản inQuay lại
Xem theo ngày Xem theo ngày
  • Măng Đen vị thế mới trên bản đồ du lịch Việt Nam
Tìm kiếm